Skala wspinaczkowa: Kurtyki, UIAA i francuska

Czym jest skala wspinaczkowa

Skala wspinaczkowa to umowna miara trudności drogi. Wycena mówi, jak trudno przejść całą drogę klasycznie przy dobrych warunkach: liczą się najtrudniejsze ruchy i to, jak długo trudności trwają. Nie opisuje jakości asekuracji, powagi terenu ani tego, jak łatwo się z drogi wycofać. W górach do tego służy osobna ocena ogólna, na przykład D albo TD.

Wyceny wspinaczkowe proponuje autor drogi, a potem potwierdzają je albo poprawiają kolejne przejścia. To umowa środowiska, więc ta sama cyfra w dwóch rejonach potrafi znaczyć trochę co innego. W polskich skałkach drogi wycenia się w skali Kurtyki. Na ściankach i w wielu rejonach za granicą stosuje się skalę francuską, w Tatrach i w Alpach skalę UIAA, w USA skalę amerykańską, a bouldery mają swoje własne skale.

drogi z wyceną w aplikacji

15 292

mediana wycen

VI+

najczęstsza wycena

V

najtrudniejsza droga

VI.8+

Skala Kurtyki: jak czytać polskie wyceny

Skala Kurtyki, czyli skala krakowska, zaczyna się jak skala tatrzańska: stopniami od I do VI, z plusami i minusami, na przykład V-, V i V+. Powyżej VI+ nie dokłada się jednak VII, tylko kolejne podstopnie: VI.1, VI.1+, VI.2, VI.2+ i dalej. Skala jest otwarta, więc gdy pojawiają się trudniejsze drogi, dochodzą kolejne stopnie.

W stopniach VI.1 i wyższych nie używa się dziś minusów: po VI.1 przychodzi VI.1+, potem VI.2. Wśród 15 292 wycen w aplikacji Skałki nie ma ani jednego minusa powyżej VI. Zdarzają się za to wyceny z ukośnikiem, na przykład VI.4/4+. Zwykle oznaczają drogę między dwoma stopniami albo brak zgody wśród tych, którzy ją przeszli. W aplikacji to 574 drogi.

W aplikacji Skałki skalą Kurtyki wycenione są drogi z Jury Krakowsko-Częstochowskiej i z Sudetów, od Rudaw Janowickich z Sokolikami po Góry Stołowe. W Tatrach używa się jej obok skali UIAA. Najczęstsza wycena w aplikacji to V, tuż za nią: VI+ i VI.1. Połowa wycen to stopnie do VI+, a ponad jedna trzecia do V+.

Tabela wycen: skala Kurtyki, UIAA, francuska i amerykańska

Skale wspinaczkowe powstawały osobno, dlatego przeliczenia między nimi są przybliżone. Ta tabela wycen zbiera przeliczenia z Wikipedii, z archiwalnego „Taternika” i z kilku popularnych tabel. Od VI+ do VI.3+ wszystkie źródła podają ten sam stopień francuski. Przy łatwych drogach tabele różnią się o literę w skali francuskiej i o stopień albo dwa w amerykańskiej, a przy najwyższych wycenach o pół stopnia.

Ile to jest VI.4 w skali francuskiej? 7b. W UIAA to IX-, a w skali amerykańskiej 5.12b. Kolejny stopień, VI.4+, to 7b+/7c, a w części tabel po prostu 7c. Francuskie 7b+ w większości tabel nie ma własnego odpowiednika w skali Kurtyki.

Uwaga na zagraniczne przeliczniki: część z nich przesuwa skalę Kurtyki o stopień względem UIAA i podaje VI jako VI+, a VI.1 jako VII, bo dopasowuje ją przez skalę francuską. Polskie tabele i opisy skali podają VI jako VI.

Skala UIAA, francuska i skale boulderowe

Skala UIAA

Skala UIAA wywodzi się ze skali, którą w latach 20. XX wieku ułożył niemiecki alpinista Willo Welzenbach. Nazwę UIAA nosi od 1967 roku. Przez dziesięciolecia kończyła się na VI, czyli „skrajnie trudno”, i nic trudniejszego w niej nie było. W 1978 roku UIAA uznała stopień VII, a w 1985 roku skalę formalnie otwarto ku górze. Używa się jej w Tatrach, w Alpach i na przykład na niemieckiej Frankenjurze. Stopnie zapisuje się cyframi rzymskimi z plusem albo minusem, na przykład VII- albo IX+.

W Tatrach przez długi czas opisywano trudność słowami, od dróg „bez trudności” do dróg „skrajnie trudnych”. W 1961 roku „Taternik” odnotował, że na schematach dróg tatrzańskich przyjęło się stosowanie oznaczeń od I do VI, wzorowanych na skali Welzenbacha, „chociaż nie odpowiadających jej ściśle”. Do tej tradycyjnej szóstki skala Kurtyki dopisała później podstopnie VI.1, VI.2 i kolejne.

Skala francuska

Skala francuska powstała z UIAA we Francji w latach 80. Spotkasz ją na ściankach i w przewodnikach po wielu rejonach za granicą. Stopień to cyfra, litera a, b albo c i czasem plus, na przykład 6b+. Minusów skala francuska nie ma. Też jest otwarta: w 2026 roku najwyższa wycena drogi na świecie to 9c. Amerykańska skala YDS zapisuje drogi jako 5.10a, 5.12b i tak dalej, a litery od a do d pojawiają się od 5.10 w górę.

Skale boulderowe

Bouldery mają osobne skale: Font, zapisywaną wielką literą (6A, 7B+), i amerykańską skalę V (V3, V8). Wielka litera ma znaczenie, bo 6A w boulderze to nie 6a na drodze. Według orientacyjnej tabeli UIAA i CAI boulder 6A odpowiada mniej więcej drodze 7a albo 7a+. Między sobą skale boulderowe przelicza się prościej: 6A to V3, 7A to V6, 7C to V9, a 8A to V11. Od 7C w górę pokrywają się dokładnie. Skala Kurtyki nie ma odpowiednika boulderowego.

Skąd się wzięła skala Kurtyki

Skalę zaproponował w Krakowie Wojciech Kurtyka w latach 70. XX wieku. Wspinacze w skałkach podkrakowskich przechodzili wtedy drogi trudniejsze niż tradycyjna szóstka, a skala tatrzańska kończyła się na VI. W 1978 roku „Taternik” opisał dwa wyjścia: obniżyć wyceny dawnych dróg albo przyjąć otwarty system wycen, „z powodzeniem stosowany w Ameryce, a u nas naśladowany w skałkach”.

Rok później to samo pismo podsumowało rok 1978 pod Krakowem: przejścia kilku dróg VI.4 i „Święta Inkwizycja” w Tyńcu, droga Ryszarda Malczyka, „pierwsza i jedyna w tej chwili droga oceniana na VI.5”. W 1984 roku „Taternik” wymienił w Polsce cztery skale: UIAA, krakowską, „podlesicką” szkoły łódzkiej, wzorowaną na amerykańskiej (5.1, 5.2, 5.3), i piaskowcową, wzorowaną na saskiej. O krakowskiej napisał, że „jest ona skalą otwartego końca” i „obowiązuje w Skałkach Podkrakowskich, ale także w Sokolikach”. W tabeli z tego numeru są jeszcze minusy w rodzaju VI.1-.

W 1993 roku „Brytan” przypomniał, że to „system oceny trudności zaproponowany przez Wojtka Kurtykę”, napisał, że minusy „bardzo szybko” zanikły, a skala jest „używana powszechnie w naszym kraju, tak w Podlesicach, Sokolikach jak i w Morskim Oku”, i zaproponował, żeby nazywać ją polską. W 2000 roku pierwszy raz w Polsce wyceniono drogę na 9a: Tysiąc Kotletów na piaskowcu w Rożnowie. Na początku 2001 roku „Taternik” zapytał: „Czyżby VI.8...?”, a jeszcze w tym samym roku drugą drogą VI.8 zostało Pandemonium na Gołębniku w Podzamczu, na Jurze Środkowej.

Najtrudniejsza droga wspinaczkowa w Polsce? Aplikacja Skałki nie rozstrzyga tego dla całego kraju, ale wśród dróg w aplikacji (stan na październik 2026) najwyżej wyceniona jest Stal Mielec w Jaskini Mamutowej w Dolinie Kluczwody na Jurze Południowej, droga z 2016 roku z wyceną VI.8+, czyli mniej więcej 9a+ w skali francuskiej. Drogi od VI.5 w górę to 5% wszystkich wycen w aplikacji.

Wyceny dróg wspinaczkowych w praktyce

Wyceny dróg wspinaczkowych to umowa, nie pomiar, i z czasem dryfują. Już w 1984 roku „Taternik” pisał o skalach: „Nieomal co roku ulegają one kondensacji, trudności dróg są redukowane, a zestawienia czy porównania szybko tracą aktualność”. Dlatego mówi się o miękkich i twardych wycenach, a wycena z ukośnikiem to często ślad takiej dyskusji.

• Skała zmienia charakter trudności. Na granicie Sokolików liczy się tarcie i rysy, na jurajskim wapieniu dziurki i krawądki. Ta sama cyfra na innej skale może wymagać zupełnie innych ruchów.
• Wycena dotyczy przejścia klasycznego, czyli bez obciążania liny i przelotów. O tym, jak droga jest zabezpieczona, mówi opis asekuracji, nie wycena.
• Na skały ze ścianki wybieraj drogi wyraźnie łatwiejsze niż te, które robisz na panelu. Czytanie drogi, szukanie chwytów i wpinanie przelotów to w skałach osobne umiejętności. Na start wybór jest duży: 35% wycen w aplikacji to stopnie do V+.

Wyceny w aplikacji Skałki

W aplikacji Skałki wyceny są w skali Kurtyki i ma je 94% dróg. Suwakiem wyceny zawęzisz mapę do skałek z drogami w Twoim zakresie, a przy każdej skałce zobaczysz, ile dróg ma w jakim stopniu. Do tego topo na zdjęciach skał, parkingi i prognoza stanu skały, w jednym przewodniku wspinaczkowym w telefonie. Topo regularnie uzupełniamy.

Pytania